АНТИПЛАГИАТ ДАСТУРИЙ ТAЪМИНОТИ

2021-12-22T18:58:44+03:00
Мухамадазиз РАСУЛМУХАМЕДОВ
ф.-м.ф.н., доцент, Тошкент Давлат транспорт университети Транспортда ахборот тизимлари ва технологиялари кафедра мудири E-mail: mrasulmuxamedov@list.ru
Абдулхай АЗИМОВ
Тошкент Давлат транспорт университети Транспортда ахборот тизимлари ва технологиялари кафедра ассистенти E-mail: azimovabdulhay1915@gmail.com
Комолиддин ТАШМЕТОВ
Тошкент Давлат транспорт университети Транспортда ахборот тизимлари ва технологиялари кафедра ассистенти; E-mail: tashmetov1993@gmail.com
DOI: https://doi.org/10.47689/978-9943-7818-0-1-pp117-120
Ключевые слова:
Аннотация:

Антиплагиат ҳужжатнинг умумий ўзига хослиги даражаси ҳақида маълумотни фоизда беради. Интернетда ўхшаш ёки бир хил матнли парчаларни топганда антиплагиат дастури ушбу қисмларни умумий таҳлилдан сўнг тегишли ранг билан белгиланган плагиат манбаларига ҳаволаларни кўрсатадиган рангли маркер билан белгилайди. Мазкур мақолада антиплагиат дастури ишлаш жараёни ёритилди.

 

КИРИШ

Антиплагиат дастури нимани аниқ текширади, плагиат нима? Бугун биз ўқувчилар томонидан бундай муаммоларга тез-тез дуч келмоқдамиз: “Менга тайёр асл матн керак, улар қандайдир плагиат дастурини текширишади – билмайман, лекин баъзилари ҳам бўлади” ва ҳоказо. Худди шу тарзда ушбу асарларни ёзадиган муаллифлар ва ўқитувчилар: “Мен барча асарларни ўзим ёзаман, адабиётларни жуда эҳтиёткорлик билан излайман, фақат расмий манбалардан фойдаланаман, сизнинг антлагентлигингиз билан ҳеч нарсани текширмайман, аниқ биламан, менинг ишим 90% дан ортиқ оригинал”. Эҳтимол, энди кўпчилик ҳайратга тушиши мумкин, аммо антиплагиат дастури бу иш интернетда тугаган асарлардан кўчирилганми ёки йўқми, кўпчилик ўйлаганидек. Антиплагиат дастури фақат кўчиришга олинган матнни кўрсатади. Плагиат дастури кўчириб олинган матнни интернетда ёки ўз плагиат маълумотлар базасида топилган ҳар қандай матн деб ҳисоблайди. Антиплагиатни топиш бўйича энг машҳур хизматлардан бири бу Антиплагиат веб-сайти. Ушбу сайт форумида сиз ушбу дастурнинг иши тўғрисида тўлиқ маълумот ва кўплаб шарҳларни топишингиз мумкин. Антиплагиат иши бўйича бошқа саволлар бўлмайди. Матнни текширгандан сўнг ушбу дастур кўчириб олиб топилган ҳаволалар рўйхати билан ҳисобот чиқаради. Ва ҳар бир ҳисоботда саҳифанинг юқори қисмида катта ҳарфлар билан ёзилган: “Ҳурматли фойдаланувчи! Илтимос, шуни ёдда тутингки, антиплагиат тизими маълум бир матнни кўчириб олиш ёки олмаслик ҳақидаги саволга жавоб беради. Кўчиришга олинган парча қонуний таклиф эмас, балки айнан плагиатми ёки йўқми деган саволга жавоб сизнинг ихтиёрингизда қолади. Шуни ҳам таъкидлаш керакки, тизим кўчириб олиш манбасини ўз маълумотлар базасидан топади, лекин унинг асосий манбаи эканлигини аниқламайди”. Яъни яна бир бор таъкидладикки, антиплагиат дастурда фақат олинган матн кўрсатилган ва у қаердан келиб чиқиши муҳим эмас – китоб, дарслик, монография, мақола, тайёр рефератлар ёки дипломлардан. Иншо, мустақил иш, курс иши, тезис ёзиш кўчириб олишни ўз ичига олади. Тўлиқ бошдан ёзилган бирон бир иш йўқ. Агар сиз бирон-бир олий ўқув юртининг курс иши ёки тезис учун талаблари билан биронта қўлланмани очсангиз, унда сиз материал ёзиш, ўрганиш, мустақил равишда таҳлил қилиш ва шу асосда курс ишини ёзиш учун керак бўлган йўриқномани ўқишингиз мумкин. Кўриб чиқилаётган матн, барча иқтибослар, изоҳлар, маълумотномаларни ўз ичига олиши шарт. Энг яхши ҳолатда кодировкаларнинг ярмидан иборат бўлган матн асл матннинг 70% дан кўпроғига эга бўлиши мумкин эмас. Биз ҳозир назарий иш ҳақида гаплашамиз. Масалан, ахборот технологиялари бўйича тезисда дастурий маҳсулотнинг бутун алгоритмини ёки кодини ёзишингиз сўралади. Алгоритм ёки дастур кодини ёзиш саҳифаларни катталаштиришнинг энг машҳур усули ҳисобланади. Фақат дангаса уни курс ишларида ишлатмайди. Яна бир мисол, физикада ишлаш маълум усуллар бўйича обьектларда тадқиқотлар ва тажрибаларнинг мавжудлигини тахмин қилади. Ушбу усулларнинг барчаси, албатта, ишда келтирилган ва қўшимчаларда мавжуд, шунинг учун иш ҳам 100% ноёб бўлиши мумкин эмас. Ҳуқуқшуносликка оид ишлар қонунлар иқтибослари, уларга шарҳлар ва суд амалиёти ҳамда бошқалардан иборат. Оддий одам учун юқори даражадаги ўзига хослик билан асар ёзиш қийин. Ноёб асарларни ёзиш учун бизнинг муаллифларимиз манбаларни ўз сўзлари билан қайта ёзадилар, ҳамма талабалар ҳам бунга қодир эмаслар, шунинг учун “техник созлаш” деб номланган нарса оммалашиб кетди, бу матндаги ҳарфларни рус алифбосидан инглиз тилига алмаштириш ёки асарга яширин матн қўшишдан иборат. Ўзига хосликни оширишнинг ушбу усули бизнинг компаниямизда қўлланилмайди, уни аниқлаш жуда осон [1]. Антиплагиат дастурларидан фойдаланиш, албатта, мумкин ва зарур, дастур жуда фойдали. Аммо мен буни тасдиқлашга расмий равишда яқинлашмаслигини жуда хоҳлайман. Масалан, антиплагиат деб номланган дастур мавжуд. Олий ўқув юртлари талабалари ҳужжатларини текшириш учун ушбу дастурдан кам даражада фойдаланади. Бу, асосан, сайтлардаги таркибни текшириш учун ўйлаб топилган. Антиплагиат қидирув тизимлари ёрдамида ишларни текширади, яъни интернетда жойлаштирилган барча материалларни текширади. Назарий иш учун ушбу дастур билан текширилганда юқори ўзига хосликка эришиш жуда қийин. Аммо агар сиз кўчириб олинган матн таъкидланган текширув натижаларига назар ташласангиз, унда асл нусханинг сўнгги фоизини кўрмасдан ҳам асар кўчирилган-ёзилмаганлигини осонгина тушунишингиз мумкин [2]. Курс иши, реферат, диплом ёзишда асарнинг ўзига хослиги талаб қилинадиган даражаси кўрсатилган. Дастурларнинг текшириш усуллари бошқача. Ва турли хил дастурларда синовдан ўтказилганда ўзига хосликнинг якуний фоизи фарқ қилиши мумкин. Биз ҳар қандай босма, электрон манбада нашр этилган китоблар, дарсликлар, монографиялар, нашрлар ва бошқаларга асосланган ҳолда асарлар ёзамиз. Барча манбалар келтирилган. Аммо ушбу мақолада тавсифланган сабабларга кўра бизнинг ишларимизнинг асл даражаси сизнинг олий ўқув юртингизда талаб қилинганидан паст бўлиши мумкин, агар бу борада олдиндан келишув бўлмаса. Сизнинг ишингиз чиндан ҳам асл эканлигига, бошқалардан нафақат ўзининг семантик юки, балки ишлатилган матн шакллари ва стилистикаси билан ажралиб туришига ишонч ҳосил қилиш учун, мавзуга ўхшаш матнларни топиш учун чинакам титаник ишни бажариш керак. Ва уларни ўзингизнинг қўлингиз билан текширинг, формулаларнинг ўхшашлиги ва тасодиф мавзуси. Аммо интернет пайдо бўлиши билан ушбу мақсадлар учун сўровни тўғри шакллантириш орқали бундай матннинг барча манбалари тўғрисида аниқ маълумот бера оладиган қидирув тизимларидан фойдаланиш мумкин бўлди. Ва бугунги кунда ушбу усул ҳужжатларнинг ноёблиги даражасини кузатиш учун махсус дастурлар билан алмаштирилди. Антиплагиат аниқ ёки суюлтирилган гугуртларни топиш ва матндан кўчириб олиш учун матнни таҳлил қилиш билан шугьулланади. Антиплагиат дастури ана шундай дастурларнинг асосчиси ҳисобланади. 10 йилдан ортиқ вақт давомида у тармоқ манбаларида сўз шаклларининг аниқ ёки суюлтирилган мослигини излаш учун турли хил матнларни таҳлил қилмоқда. Дастурий маҳсулот яхшиланиши билан у плагиатни қидириш воситаси сифатида тобора моҳирона бўлиб боради, аммо ишлаш приципи ҳали ҳам ўзгаришсиз қолмоқда.

Антиплагиат тизимидаги гугуртларни излаш матннинг семантик таҳлилига асосланган. Яъни уни дастлабки қисмларга ажратиш, уларни таркибий қисмларга бўлиш, сўнгра дастур ҳар бир сегмент учун интернетдаги ўйинларни қидириб топади, тегишли ҳужжатларга ҳаволаларни узатади, муаллифга ажратиб кўрсатади ва тўлиқ ҳисобот чиқаради. Антиплагиат ҳужжатнинг умумий ўзига хослиги даражаси ҳақида маълумотни фоизда беради. Интернетда ўхшаш ёки бир хил матнли парчаларни топганда антиплагиат дастури ушбу қисмларни умумий таҳлилдан сўнг тегишли ранг билан белгиланган плагиат манбаларига ҳаволаларни кўрсатадиган рангли маркер билан белгилайди. Агар матнда сариқ ранг устун бўлса, демак, белгиланган сўз шакллари тармоқда бир неча бор топилган. Бошқа ранглар тармоқдаги жамоат доменида ўхшаш матнли саҳифа мавжудлигини кўрсатади. Антиплагиат ноёб бўлмаган фрагментларни ажратиб кўрсатиш билан бир қаторда, ҳужжатнинг умумий ўзига хослиги даражаси тўғрисида маълумот беради. Белгиланган алгоритм бўйича ҳисобланади. Антигирмачилик нуқтаи назаридан, матннинг мутлақо ўзига хослиги – 100% ўзбошимчалик билан берилган қийматдир. Демак, дизайннинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиққан ҳолда, худди шу талабалар асарлари 95% дан юқори ўзига хосликка эга бўлолмайди ва уларга керак
эмас [3]. Қандай бўлмасин, ҳисобланган қиймат мутлақ ҳақиқий эмас, бу шунчаки матн муаллифи томонидан тилни билиш даражаси, унинг маълумотини асл нусхада қайта ишлаш ва тақдим этиш қобилияти ва ўз матнларида ўзгаларнинг матнларидан фойдаланмасликдир.

ХУЛОСА

Бошида айтилганидек, талабалар ишларининг дастлабки кодларида плагиат таълим муассасаларининг жиддий муаммоларидан биридир, бу тажрибалар натижалари билан тасдиқланган. Плагиат детекторлари аллақачон ишлатилмоқда. Ғарбнинг йирик университетларининг аксарияти бунга лойиқ эмас, сиз нафақат плагиат дастурига ишонишингиз, балки кўпайтиришингиз кераклигини ҳам унутманг. Талабаларнинг шахсий жавобгарлиги, уларга бошқалардан кўчириб олишнинг яхши оқибатларга олиб келмаслигини айтишимиз лозим.Дастурни Ларавел Оcтобер дастуридан фойдаланиб, тузиб чиқдик. Дастурни ривожлантириш ва такомиллаштириш бўйича кейинги режалардан бири иккита файл ўхшашлиги фоизига янги кўрсаткичларни киритиш.

Библиографические ссылки:
Плагиатни қидириш усулларини ишлаб чиқиш. Абраров Ринат Динарович. “Ёш олим” 12-сон (116) 5-7-бетлар. Июн, 2016.
Матннинг ўзига хослигини текшириш. [Электрон ресурс ҳттп://www.этхт.ру/антиплагиат/
Антиплагиатни қандай алдаш керак. Антиплагиатни алдашнинг ишлаш усуллари. [Электрон ресурс].: ҳттп://студроом.ру/ антиплагиат.
Опубликован
2021-12-22
Материал
Просмотров: 0
Как цитировать
Мухамадазиз РАСУЛМУХАМЕДОВ, Абдулхай АЗИМОВ, Комолиддин ТАШМЕТОВ (2021). АНТИПЛАГИАТ ДАСТУРИЙ ТAЪМИНОТИ. Актуальные вопросы развития инновационно-информационных технологий на транспорте, 117-120. https://doi.org/10.47689/978-9943-7818-0-1-pp117-120
Рубрика
Актуальные вопросы развития инновационно-информационных технологий на транспорте
Конференция
Страницы
117-120
Лицензия
Copyright (c) 2021 Мухамадазиз РАСУЛМУХАМЕДОВ , Абдулхай АЗИМОВ , Комолиддин ТАШМЕТОВ
creativecommons
Это произведение доступно по
лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
Article on Google Scholar

Поделитесь Этой Историей, Выберите Свою Платформу!

Заголовок